AİHAS Nedir?
AİHAS (Geliştirilmiş Dikkat, Dürtüsellik ve Hiperaktivite Ölçeği); dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite davranışlarını ayrı ayrı ve doğrudan ölçen, aynı zamanda bu alanlar arasındaki korelasyonel ilişkileri analiz eden, internet tabanlı ve üç aşamalı bilimsel bir ölçme aracıdır. Ölçek, yalnızca mevcut durumu tanımlamakla kalmaz; süreç temelli yaklaşımıyla bireyin gelişim ve değişimini izlemeyi hedefler.
Geliştirilme Süreci ve Bilimsel Danışmanlık
AİHAS, içerik ve yazılım altyapısı bakımından tamamen yerli olarak geliştirilmiştir. Akreditasyon sürecinde; dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite alanında doktora düzeyinde çalışmaları bulunan İsveç, Danimarka, İsviçre, İtalya ve Amerika Birleşik Devletleri kökenli akademisyenlerin bilimsel danışmanlığıyla istişari bir yapılandırma süreci yürütülmüştür.
Türkiye genelinde rehber öğretmenler, psikologlar ve çocuk gelişim uzmanlarından oluşan yaklaşık 200 kişilik uzman kadro ile 5000 birey üzerinde gerçekleştirilen uygulamalar sonucunda elde edilen veriler, AİHAS’ın yüksek korelasyon değerlerine sahip, güvenilir bir ölçümleme aracı olduğunu ortaya koymuştur.
3 Aşamalı Ölçme Süreci
Ölçeğin Yapısı ve İçeriği
Bu bölümde dikkat performansı dört temel dikkat türü üzerinden değerlendirilir:
Seçici Dikkat
Analojik Dikkat
Sözel Dikkat
Sayısal Dikkat
Her bir dikkat alanına ilişkin düzey belirlenir, eksiklikler tespit edilir ve sonuçlar ayrıntılı raporlar hâline getirilir. Bu aşamada bireye özgü egzersiz ödevlendirmeleri oluşturularak hızlı okuma ile doğru anlama becerileri arasındaki ilişkinin güçlendirilmesi hedeflenir. Ölçek, bu yönüyle tanılayıcı ve müdahaleye yönlendirici bir işlev üstlenir.
Dürtüsellik ve Hiperaktivite Ölçeği
Bu bölümde dürtüsellik ve hiperaktivite davranışları;
Varoluş düzeyi
Miktar (şiddet) düzeyi
Karşılıklı etkileşimleri
açısından ayrı ayrı ve korelasyonel olarak ölçümlenir. Elde edilen sonuçlara göre bireyin hangi danışmanlık veya uzmanlık birimine yönlendirilmesi gerektiği bilimsel veriler ışığında belirlenir.
Müdahale Sonrası Paralel (Son) Test
Egzersiz ve tedavi sürecinin tamamlanmasının ardından paralel (son) test uygulanır. İlk ölçüm ile son ölçüm arasındaki farklar analiz edilerek davranışsal düzelmenin düzeyi nesnel olarak ortaya konur. Böylece uygulanan müdahalenin etkinliği ölçülebilir hâle gelir.
Psikometrik Özellikler
Güvenirlik: AİHAS’ın güvenirlik katsayıları 0,84 – 1,00 aralığında olup oldukça yüksek düzeydedir.
Geçerlik: Kapsam, yapı, yordama, uygunluk ve görünüş geçerliği katsayıları 0,90 – 1,00 aralığında bulunmuştur.
Kullanışlılık: Uygulama süresi, fiyatlandırma ve uzman emeği açısından maksimum verimlilik sağlayacak şekilde yapılandırılmıştır.
Türk Etiyolojisi ve Epidemiyolojisine Uygunluk
AİHAS, ilk aşamada APA verileri temel alınarak yapılandırılmış; ancak yapılan ön örneklem çalışmaları sonucunda Türk toplumunun tepki ortalamalarının Kuzey Amerika toplumundan anlamlı biçimde farklılaştığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda aritmetik ortalama, mod, medyan, ranj ve standart sapma değerleri esas alınarak Türk toplumuna özgü epidemiyolojik uyum sağlanmış ve raporlama sistemi yeniden yapılandırılmıştır.